บท 4 · สามเสาหรือสี่เสา

推人壽夭貴賤利不利，輒先處其年時，百不失一二。

คำนวณอายุสั้นยาว ความสูงต่ำ และโชคดีร้ายของคน บอกปีบอกเวลาไว้ล่วงหน้า ร้อยครั้งพลาดไม่ถึงหนึ่งสองครั้ง

— หานอวี้ 〈殿中侍御史李君墓誌銘〉 · แปลโดยคณะผู้จัดทำ

ฤดูร้อนปี ค.ศ. 813 ในรัชกาลจักรพรรดิถังเสียนจง ขุนนางคนหนึ่งนอนป่วยอยู่

เขาชื่อหลี่ซวีจง (李虛中) อายุห้าสิบสอง เคยสอบได้จิ้นซื่อ เคยเป็นขุนนางตรวจการในราชสำนัก และในหมู่เพื่อนฝูง เขาเป็นที่รู้จักด้วยเรื่องหนึ่งมากกว่าเรื่องใด

เขาบอกชะตาคนได้

วันหนึ่งในช่วงที่ป่วย เขาเล่าความฝันให้เพื่อนสองคนฟัง ในฝัน ภูเขาลูกหนึ่งแยกออก และมีของสีทองไหลออกมาจากรอยแยกนั้น

เพื่อนคนหนึ่งในสองคนนั้น คือหานอวี้ (韓愈) ซึ่งวันนี้ถูกนับเป็นนักเขียนร้อยแก้วผู้ยิ่งใหญ่คนหนึ่งของจีน หานอวี้ฟังแล้วเห็นว่า ความฝันนั้นเป็นลางของฝีที่กำลังจะขึ้นกลางหลัง

เดือนหกของปีนั้น หลี่ซวีจงเสียชีวิตด้วยฝีที่หลัง

เราไม่รู้ว่าห้องที่เขานอนอยู่เป็นอย่างไร ไม่รู้ว่าเพื่อนสองคนนั่งอยู่ตรงไหน ไม่รู้ว่าหลี่ซวีจงเล่าความฝันด้วยน้ำเสียงหวาดกลัว หรือด้วยความอยากรู้ของคนที่ใช้ชีวิตทั้งชีวิตอ่านสัญญาณ ถ้าเช่นนั้น ขอให้เป็นบ่ายวันหนึ่งที่อากาศร้อนอบอ้าว ขอให้หน้าต่างเปิดไว้ และขอให้คนสามคนในห้องนั้นรู้ดีกว่าใคร ว่าความฝันบางเรื่องก็ไม่ต้องมีคนแปล

เรื่องทั้งหมดนี้เรารู้ได้ เพราะหลังหลี่ซวีจงจากไป หานอวี้เขียนจารึกหน้าหลุมศพให้เพื่อน

และในจารึกนั้น มีประโยคหนึ่งที่ทำให้ชื่อของหลี่ซวีจงยังถูกเอ่ยถึงจนทุกวันนี้

ประโยคเดียวบนแผ่นศิลา

หานอวี้เขียนว่า หลี่ซวีจงลึกซึ้งที่สุดในตำราห้าธาตุ เขานำปี เดือน และวันที่คนคนหนึ่งเกิด รวมทั้งก้านฟ้ากิ่งดินที่ตรงกับวันเวลานั้น มาพิจารณาว่าธาตุใดเกื้อธาตุใด ธาตุใดข่มธาตุใด ธาตุใดกำลังรุ่ง ธาตุใดกำลังโรย แล้วคำนวณอายุสั้นยาว ความสูงต่ำ และโชคดีร้ายของคนผู้นั้น

และที่หานอวี้เขียนต่อ คือประโยคที่เปิดบทนี้

ร้อยครั้ง พลาดไม่ถึงหนึ่งสองครั้ง

เราไม่มีทางตรวจคำชมนี้ได้ หานอวี้ไม่ได้ทิ้งรายชื่อคนที่หลี่ซวีจงเคยทายไว้ และคำชมบนจารึกหลุมศพ ก็เป็นถ้อยคำของเพื่อนที่เขียนถึงเพื่อนที่เพิ่งจากไป

แต่ประโยคนี้บอกบางอย่างที่สำคัญกว่าความแม่น

มันบอกว่า เมื่อกว่าพันสองร้อยปีก่อน มีคนนำชื่อของปี เดือน และวัน ชุดเดียวกับที่อาลักษณ์ซางสลักไว้บนกระดูก มาใช้อ่านชีวิตคนแล้ว

และทำจนมีชื่อเสียงพอที่นักเขียนผู้ยิ่งใหญ่จะบันทึกไว้บนแผ่นศิลา

แล้ววันหนึ่ง มีคนนำชื่อของเวลาไปอ่านชีวิตคน

สามเสาหรือสี่เสา

ประโยคของหานอวี้เกือบจะชัดเจน

คำว่า “เกือบ” นี้เองที่ทำให้นักปราชญ์จีนเถียงกันมาหลายร้อยปี

ในประโยคนั้นมีปี เดือน วัน แล้วตามด้วยคำว่า 日辰 ซึ่งอ่านได้สองแบบ แบบแรก หมายถึงวันและฤกษ์ยามทั่วไปของวันนั้น แบบที่สอง หมายถึงยามที่เกิด

ถ้าอ่านแบบแรก หลี่ซวีจงใช้สามคู่ คือปี เดือน และวัน

ถ้าอ่านแบบที่สอง หลี่ซวีจงใช้ครบสี่คู่ เหมือนดวงปาจื่อที่เราตั้งกันทุกวันนี้

นักปราชญ์หลายรุ่นอยู่ฝั่งสามคู่ และหนึ่งในนั้นคือคนที่มีเสียงดังที่สุดในวงการหนังสือของราชวงศ์ชิง

จี้หยวิน (紀昀) หัวหน้าคณะผู้รวบรวมคลังหนังสือสี่หมวด (四庫全書) ชุดหนังสือที่ใหญ่ที่สุดที่ราชสำนักจีนเคยรวบรวม ในบทแนะนำหนังสือของคลังนั้น เขาเขียนตามความเห็นเดิมว่า หลี่ซวีจงคำนวณชะตาโดยไม่ใช้ยามเกิด

หลายปีต่อมา จี้หยวินกลับไปอ่านจารึกของหานอวี้อีกครั้ง เขายกคัมภีร์เก่าหลายเล่มมาเทียบ และสรุปว่าคำว่า 日辰 หมายถึงยามได้ ประโยคของหานอวี้ควรอ่านต่อกันว่า ปี เดือน วัน และยาม คนรุ่นหลังตัดประโยคผิดที่ จึงเกิดความเชื่อว่าหลี่ซวีจงไม่ใช้ยามเกิด

แล้วเขาก็เขียนประโยคหนึ่งลงในบันทึกส่วนตัว 閱微草堂筆記

余撰《四庫全書總目》，亦謂虛中推命不用時，尚沿舊說，今附著於此，以志吾過。

ข้าพเจ้าเขียนบทแนะนำหนังสือในคลังสี่หมวด ก็กล่าวว่าซวีจงคำนวณชะตาโดยไม่ใช้ยาม ยังเดินตามความเห็นเก่าอยู่ บัดนี้ขอบันทึกไว้ตรงนี้ เพื่อจารึกความผิดของข้าพเจ้า

ผู้รวบรวมคลังหนังสือที่ใหญ่ที่สุดของราชสำนัก บอกตรง ๆ ว่าตัวเองเคยผิด

ข้อเถียงนี้ยังไม่จบจนทุกวันนี้ นักวิชาการบางท่านยังเห็นว่าหลี่ซวีจงใช้สามคู่ บางท่านเห็นว่าใช้สี่คู่ เล่มนี้ไม่ตัดสินแทนผู้อ่าน เราบอกได้เพียงว่า หลักฐานที่เหลืออยู่มีเพียงประโยคเดียว และประโยคนั้นอ่านได้สองแบบ

แต่ท่าทีของจี้หยวินเป็นสิ่งที่เราขอยืมมาใช้ตลอดเล่ม

ผู้รู้มิใช่ผู้ที่ไม่เคยผิด แต่คือผู้ที่บอกได้ว่าตัวเองผิดตรงไหน

หนังสือที่ไม่ใช่ของเขา

หลี่ซวีจงไม่ได้ทิ้งตำราไว้

แต่ในสารานุกรมหย่งเล่อ (永樂大典) ของราชวงศ์หมิง มีตำราสามเล่มชื่อ ตำราชะตาของหลี่ซวีจง (李虛中命書) ระบุว่าเขียนโดยกุ่ยกู่จื่อ ปราชญ์ในตำนาน และหลี่ซวีจงเป็นผู้อธิบาย

คณะผู้รวบรวมคลังสี่หมวดอ่านเล่มนี้แล้วพบสิ่งแปลก ครึ่งแรกของหนังสือว่าด้วยหกสิบคู่ และไม่พูดถึงยามเกิดเลย ซึ่งเข้ากับจารึกของหานอวี้ แต่ครึ่งหลังกลับพูดถึงสี่เสาบ่อยครั้ง ซึ่งเป็นความคิดที่เพิ่งเกิดในสมัยซ่ง พวกเขาสรุปว่า ของจริงกับของปลอมปนกันอยู่ในเล่มเดียว และแยกออกจากกันไม่ได้

ชื่อของคนที่มีชื่อเสียง มักถูกนำไปติดบนหนังสือที่เขาไม่ได้เขียน

เรื่องนี้ไม่ได้เกิดเฉพาะในจีน และไม่ได้เกิดเฉพาะในอดีต

คนที่ชื่อกลายเป็นวิชา

ถ้าหลี่ซวีจงคือคนแรกที่มีชื่อ คนที่สองที่ตำราเอ่ยถึงคือซวีจื่อผิง (徐子平)

ตำรารุ่นหลังเล่าว่า เขามีชีวิตอยู่ในสมัยซ่ง และเป็นผู้วางหลักที่ทำให้ปาจื่อต่างจากวิชาชะตาแบบเดิม คือให้ก้านฟ้าของวันเกิดเป็นตัวแทนของเจ้าชะตา แล้วอ่านอักษรอีกเจ็ดตัวจากมุมของอักษรตัวนั้น

นี่คืออักษรที่บทที่ 2 บอกว่าจะกลับมาหาคุณในช่วงที่ 4 ของเล่ม

วิชาทั้งวิชาได้ชื่อตามเขา คนจีนเรียกการอ่านชะตาด้วยสี่เสาว่า วิชาจื่อผิง (子平術)

แต่เมื่อนักปราชญ์ของราชวงศ์ชิงพยายามสืบประวัติของเขา กลับพบว่าแทบไม่มีบันทึกใดยืนยันตัวตน วิชาที่ใช้ชื่อเขามาหลายร้อยปี อาจเป็นของคนที่เรารู้จักเพียงชื่อ

และตำราเองก็เล่าไม่ตรงกัน ตำราเล่มใหญ่สมัยหมิงชื่อ ซานมิ่งทงฮุ่ย (三命通會) กลับยกให้หลี่ซวีจงเป็นผู้เริ่มใช้ก้านฟ้าของวันเป็นหลัก ไม่ใช่ซวีจื่อผิง

สิ่งที่เรามั่นใจได้มีเพียงว่า วิชานี้ไม่ได้เกิดขึ้นในวันเดียว และไม่ได้เกิดจากคนคนเดียว มันเติบโตทีละชั้นตลอดหลายร้อยปี ในราชวงศ์ซ่ง ตำราชื่อ หยวนไห่จื่อผิง (淵海子平) ถูกรวบรวมขึ้น ในราชวงศ์หมิง ซานมิ่งทงฮุ่ยรวบรวมความรู้หลายสำนักไว้ในเล่มเดียว และในราชวงศ์ชิง ตำราอีกหลายเล่มตามมา บางเล่มไม่ปรากฏชื่อผู้แต่ง บางเล่มชื่อผู้แต่งยังเป็นที่สงสัย

วิชาที่ดูเก่าแก่ เคยเป็นของใหม่ที่มีคนกล้าแก้

ดาวของหานอวี้

ยังมีอีกเรื่องหนึ่งที่ทำให้ภาพนี้ไม่เรียบง่ายอย่างที่ตำราเล่า

หานอวี้ผู้เขียนคำชมหลี่ซวีจง มีวิธีอธิบายชะตาของตัวเองอีกแบบหนึ่ง

เขาแต่งกลอนชื่อ สามดาว (三星行) เปิดด้วยบรรทัดว่า ในวันที่เขาเกิด ดวงจันทร์อยู่ที่กลุ่มดาวโต่ว (斗) แล้วเขาก็บ่นในกลอนว่า ดาวรอบข้างไม่ช่วยอะไร มีแต่ดาวที่ชอบพูดให้ร้าย ชีวิตเขาจึงถูกนินทาไม่จบสิ้น

อีกกว่าสองร้อยห้าสิบปีต่อมา ซูซื่อ (蘇軾) หรือซูตงพอ กวีผู้ยิ่งใหญ่แห่งราชวงศ์ซ่ง อ่านกลอนนั้นแล้วเขียนไว้ในบันทึกของเขาว่า หานอวี้มีราศีมังกรเป็นเรือนกาย ส่วนตัวเขาเองมีราศีมังกรเป็นเรือนชะตา ทั้งชีวิตจึงถูกทั้งชมทั้งด่าไม่หยุด

คงจะป่วยด้วยโรคเดียวกัน

ราศีมังกรที่ซูตงพอพูดถึง คือราศีเดียวกับที่นิตยสารยุคนี้ใช้ทำนายดวงประจำสัปดาห์ ราศีสิบสองราศีแบบตะวันตกเดินทางเข้าจีนผ่านคัมภีร์ทางพุทธศาสนา และในยุคเดียวกับที่สี่เสากำลังก่อตัว ปัญญาชนจีนก็พูดถึงราศีของตัวเองเหมือนที่คนยุคนี้พูดกัน

วิชาชะตาในยุคนั้นจึงมีหลายสาย บางสายอ่านดาว บางสายอ่านก้านฟ้ากิ่งดิน บางสายผสมกัน

ในบรรดาสายเหล่านั้น สายที่อ่านชื่อของเวลาคือสายที่เดินทางมาถึงเรามากที่สุด และกลายเป็นสิ่งที่คนจีนเรียกสั้น ๆ ว่า ปาจื่อ แปดอักษร

เล่มนี้ไม่ได้บอกว่าเพราะมันแม่นกว่า เราไม่มีหลักฐานพอจะบอกอย่างนั้น เราบอกได้เพียงว่า มันอยู่รอด และในช่วงที่ 3 ของเล่ม เราจะกลับมาถามว่า อะไรในวิชานี้คือแก่น และอะไรคือเปลือก

ห้องที่หน้าต่างเปิดอยู่

กลับไปที่ห้องของหลี่ซวีจงอีกครั้ง

หานอวี้บันทึกไว้ด้วยว่า หลี่ซวีจงศรัทธาในวิชาของนักพรตเต๋า เขาได้สูตรลับจากแคว้นซู่ว่าด้วยการเปลี่ยนปรอทเป็นทองคำ และกินมันด้วยความหวังว่าจะไม่ตาย

หานอวี้ไม่ได้บอกว่ายานั้นคือสาเหตุของฝีที่หลัง เราก็ไม่ควรบอกแทนเขา

แต่เราสังเกตได้ว่า คนที่ใช้ชื่อของเวลาอ่านอายุของคนอื่นได้แม่นจนเพื่อนต้องจารึกไว้ ก็ยังเป็นคนที่หวังจะชนะเวลาด้วยยาเม็ดหนึ่ง

จารึกไม่ได้บอกว่าหลี่ซวีจงเคยคำนวณอายุของตัวเองหรือไม่

บางที ความรู้เรื่องเวลาที่ดีที่สุด ก็ไม่ได้ทำให้คนเลิกกลัวเวลา

ก่อนจะปิดบทนี้ ขอให้คุณเปิดดวงของตัวเองดูอีกครั้ง

อักษรแปดตัวที่คุณเห็น สี่คู่บนสี่เสา คือผลงานของคนหลายรุ่นที่เราไม่รู้จักชื่อเกือบทั้งหมด

คู่ที่สี่ ยามที่คุณเกิด อาจเป็นคู่ที่มีคนเพิ่มเข้ามาทีหลัง

และอักษรที่ตำราใช้แทนตัวคุณ ก็เป็นการตัดสินใจของคนสมัยซ่ง ไม่ใช่ของฟ้า

รู้อย่างนี้แล้ว คุณจะอ่านมันต่างไปจากเดิมหรือไม่ เป็นสิทธิ์ของคุณ

ท้ายบท

ลองทำ — สามเสา สี่เสา และตัวคุณ

1. เปิดแอปจริงใจ แล้วใส่วันเวลาเกิดของคุณ
2. จดคู่อักษรทั้งสี่ช่อง ปี เดือน วัน และยาม
3. ปิดช่องยามไว้ แล้วดูสามคู่ที่เหลือ นี่คือสิ่งที่หลี่ซวีจงอาจเห็น ถ้าเขาใช้สามคู่
4. เปิดช่องยามกลับมา นี่คือสิ่งที่ตำราสมัยซ่งเป็นต้นมาเห็น
5. วงอักษรตัวบนของช่องวัน อักษรตัวนี้คือก้านฟ้าของวันเกิด ซึ่งตำราสายจื่อผิงใช้แทนตัวคุณ

ตรวจกับแอป (3 นาที)

1. ใส่วันเกิดของคุณโดยไม่ใส่เวลา ดูว่าแอปแสดงกี่ช่อง
2. ใส่เวลาเกิดเพิ่ม แล้วดูช่องที่เพิ่มขึ้น
3. เปลี่ยนเวลาเกิดไปมาภายในวันเดียวกัน สังเกตว่าช่องไหนเปลี่ยน และช่องไหนไม่เปลี่ยน
4. คำตอบที่ควรเห็น: ปี เดือน และวัน ไม่เปลี่ยน เปลี่ยนเฉพาะช่องยาม ทุกสองชั่วโมง ยกเว้นเวลาเกิดที่อยู่ใกล้เที่ยงคืนหรือใกล้สารทฟ้า (บท 3 และบท 13)

เส้นเวลาของวิชา

เข้าใจผิดกันบ่อย

1. “ปาจื่อมีมาตั้งแต่สมัยซาง พร้อมกับกระดูกเสี่ยงทาย” — สมัยซางมีชื่อหกสิบคู่สำหรับนับวัน การนำชื่อเหล่านั้นมาอ่านชีวิตคนที่มีบันทึกชัด เริ่มราวสมัยถัง หลังจากนั้นกว่าสองพันปี
2. “หลี่ซวีจงใช้แค่สามเสา เรื่องนี้ยุติแล้ว” — ยังไม่ยุติ จี้หยวินผู้เคยเชื่อเช่นนั้น ภายหลังแก้ความเห็นของตัวเองว่าหลี่ซวีจงน่าจะใช้ยามด้วย
3. “ตำราชะตาของหลี่ซวีจงเป็นงานเขียนของเขา” — คณะผู้รวบรวมคลังสี่หมวดเห็นว่าในเล่มมีของจริงปนของที่แต่งขึ้นสมัยซ่ง
4. “ซวีจื่อผิงเป็นบุคคลที่มีประวัติชัดเจน” — แทบไม่มีบันทึกใดยืนยันตัวตนของเขา และตำราบางเล่มยกหลักก้านฟ้าของวันให้หลี่ซวีจงแทน
5. “จีนโบราณมีวิชาชะตาแบบเดียว” — ในสมัยถังและซ่งมีหลายสาย รวมทั้งสายที่ใช้ราศีสิบสองราศีแบบตะวันตก หานอวี้และซูตงพอเองก็พูดถึงดาวในวันเกิดของตัวเอง

บันไดของเล่ม

ขั้นที่ 1 · ก่อนจะอ่านเวลา เราต้องรู้จักชื่อของเวลา

ขั้นที่ 2 · เมื่อวันมีชื่อ ฟ้าก็ถูกจดได้

ขั้นที่ 3 · เวลาที่จดไว้บนฟ้า ถูกนำลงมาใช้บนดิน

ขั้นที่ 4 · แล้ววันหนึ่ง มีคนนำชื่อของเวลาไปอ่านชีวิตคน

• หลักฐานแรกที่ชัดของการอ่านชะตาด้วยก้านฟ้ากิ่งดิน คือจารึกที่หานอวี้เขียนให้หลี่ซวีจง ค.ศ. 813
• หลี่ซวีจงใช้สามคู่หรือสี่คู่ ยังเถียงกัน และจี้หยวินเคยแก้ความเห็นของตัวเองในเรื่องนี้
• การให้ก้านฟ้าของวันเกิดเป็นตัวเจ้าชะตา ตำราส่วนใหญ่ยกให้สายซวีจื่อผิงในสมัยซ่ง
• วิชานี้เติบโตทีละชั้นตลอดหลายร้อยปี ตำราหลักหลายเล่มยังไม่แน่ชัดเรื่องผู้แต่ง
• ในยุคเดียวกันมีวิชาชะตาหลายสาย สายสี่เสาคือสายที่อยู่รอดมาถึงเรามากที่สุด

ทดสอบตัวเอง

1. ใครเขียนจารึกหน้าหลุมศพของหลี่ซวีจง และจารึกนั้นบอกว่าหลี่ซวีจงใช้อะไรอ่านชะตา
2. ทำไมนักปราชญ์จึงเถียงกันว่าหลี่ซวีจงใช้สามเสาหรือสี่เสา
3. จี้หยวินเปลี่ยนความเห็นเรื่องอะไร
4. วิชาจื่อผิงได้ชื่อมาจากใคร และหลักสำคัญที่ตำรายกให้เขาคืออะไร
5. หานอวี้และซูตงพออธิบายชะตาของตัวเองด้วยอะไร

เฉลย

แหล่งอ้างอิง