บท 3 · เวลาในชีวิตประจำวัน

正月旦，王者歲首；立春日，四時之始也。

วันแรกของเดือนอ้าย คือต้นปีของผู้ปกครอง วันลี่ชุน คือจุดเริ่มของสี่ฤดู

— 《史記·天官書》 · แปลโดยคณะผู้จัดทำ

เมืองฮุยโจว (徽州) อยู่ทางใต้ของแม่น้ำแยงซี ในหุบเขาที่วันนี้เป็นส่วนหนึ่งของมณฑลอานฮุย

ปี 1906 เป็นปีที่สามสิบสองในรัชกาลกวงซวี่ของราชวงศ์ชิง ราชวงศ์ที่เหลือเวลาอีกราวหกปี และเจ้าเมืองฮุยโจวในปีนั้น คือขุนนางชื่อหวังเจิ้นเซิง (王振聲)

เขามีนิสัยอย่างหนึ่งที่ทำให้เรามีเรื่องจะเล่าในบทนี้

เขาเขียนบันทึกประจำวัน

วันที่แปดของเดือนอ้าย อำเภอในปกครองส่งดอกไม้ทองหนึ่งคู่มาให้ วันที่เก้า ส่งเกี้ยวคานหามแปดคนมาให้อีกหนึ่งหลัง ของทั้งสองอย่างมีไว้สำหรับงานเดียว

งานรับฤดูใบไม้ผลิ

ตามธรรมเนียมของฮุยโจว งานนี้จัดก่อนวันลี่ชุนหนึ่งวัน แต่ปีนั้นวันที่สิบเอ็ดตรงกับวันระลึกการสวรรคตของราชวงศ์ ซึ่งห้ามจัดงานรื่นเริง งานจึงเลื่อนมาเป็นวันที่สิบ

เช้าวันที่สิบ ก่อนเที่ยง หวังเจิ้นเซิงสวมชุดขุนนางเต็มยศ ขึ้นเกี้ยว ออกทางประตูเมืองด้านตะวันออก ไปจนถึงศาลเจ้ากวนอูซึ่งอยู่ห่างออกไปราวสามลี้ ที่นั่นมีการเชิดสิงโต และพิธีบูชาเทพแห่งฤดูใบไม้ผลิ จากนั้นขบวนขุนนางก็นำหน้า หามวัวกับรูปเทพเข้าเมือง เดินวนไปตามถนนเหนือใต้ แล้วไปตั้งไว้หน้าประตูที่ว่าการ

วัวตัวนั้นไม่ใช่วัวจริง

มันคือวัวแห่งฤดูใบไม้ผลิ (春牛) ทำจากโครงไม้ไผ่หรือดินปั้น แล้วทาสี

เราไม่รู้ว่าวัวของฮุยโจวปีนั้นเป็นสีอะไร บันทึกไม่ได้บอกไว้ แต่สีของวัวแห่งฤดูใบไม้ผลิไม่ได้เลือกตามใจช่าง ปฏิทินกำหนดไว้ สีที่หัวตามก้านฟ้าของปี สีที่ตัวตามกิ่งดินของปี เมืองไถหนานในไต้หวันซึ่งฟื้นพิธีนี้ขึ้นใหม่ในปี 2017 ทาวัวปี 丁酉 เป็นหัวแดง ตัวขาว แล้วทาใหม่เป็นสีเหลืองทั้งหัวและตัวสำหรับปี 戊戌

ปี 1906 คือปี 丙午 ก้านฟ้า 丙 เป็นไฟ กิ่งดิน 午 ก็เป็นไฟ ถ้าช่างของฮุยโจวทำตามกติกา วัวตัวนั้นคงแดงตั้งแต่หัวจรดหาง

วันรุ่งขึ้น ก่อนเที่ยง เจ้าเมืองไม่ขึ้นเกี้ยวแล้ว เขาเดินเท้าไปยังหน้าที่ว่าการ คำนับรูปเทพ แล้วรับแส้มาถือ

เขาเดินวนรอบวัวสามรอบ

คนจีนเรียกพิธีนี้ว่า ตีวัวฤดูใบไม้ผลิ (打春)

เสียงแส้นั้นไม่ได้มีไว้ลงโทษวัว มันมีไว้บอกทุกคนในเมืองว่า ฤดูไถหว่านมาถึงแล้ว

เวลาที่จดไว้บนฟ้า ถูกนำลงมาใช้บนดิน

ในบทที่แล้ว เราเห็นราชสำนักเงยหน้าจดฟ้า บทนี้ เราจะตามดูว่าสิ่งที่จดไว้นั้น ลงมาถึงนา ถึงบ้าน และถึงปฏิทินบนผนังได้อย่างไร

และเราจะได้รู้ว่า ทำไมปีปีหนึ่งจึงมีวันขึ้นปีใหม่ได้มากกว่าหนึ่งวัน

สองวันขึ้นปีใหม่

ผู้อ่านอาจสังเกตเห็นแล้วว่า เจ้าเมืองฮุยโจวตีวัวในวันที่สิบเอ็ดของเดือนอ้าย

นั่นหมายความว่า ปีใหม่ของปฏิทินมาถึงก่อนหน้านั้นสิบวัน แต่ฤดูใบไม้ผลิเพิ่งมาถึง

คำจารึกที่เปิดบทนี้มาจากซือหม่าเชียน ผู้ที่เราพบในบทที่แล้วในฐานะผู้บันทึกดาวหาง เขาเขียนไว้เมื่อกว่าสองพันปีก่อนว่า วันแรกของเดือนอ้ายคือต้นปีของผู้ปกครอง ส่วนวันลี่ชุน (立春) คือจุดเริ่มของสี่ฤดู

สองวันนี้ไม่ใช่วันเดียวกัน และเกือบทุกปีก็ไม่ตรงกัน

วันแรกของเดือนอ้ายนับจากดวงจันทร์ เดือนทุกเดือนเริ่มในวันจันทร์ดับ ปีจันทรคติจึงสั้นกว่าปีของดวงอาทิตย์ราวสิบเอ็ดวัน และต้องเพิ่มเดือนอธิกมาสเป็นระยะ เพื่อไม่ให้เดือนไหลห่างจากฤดู วันตรุษจีนจึงเลื่อนไปมา ตั้งแต่ราววันที่ 21 มกราคม ถึงวันที่ 20 กุมภาพันธ์

วันลี่ชุนนับจากดวงอาทิตย์ มันคือวันที่ดวงอาทิตย์เดินมาถึงตำแหน่ง 315 องศาบนเส้นทางของมันในฟ้า วันลี่ชุนจึงแทบไม่ขยับ ตกอยู่ในวันที่ 3, 4 หรือ 5 กุมภาพันธ์ทุกปี

ปี 2026 ซึ่งเป็นปีที่เขียนเล่มนี้ ลี่ชุนมาถึงในวันที่ 4 กุมภาพันธ์ ส่วนวันตรุษจีนมาถึงในวันที่ 17 กุมภาพันธ์

ห่างกันสิบสามวัน

ในสิบสามวันนั้น คนที่เปิดปฏิทินจันทรคติจะบอกว่ายังเป็นปี 乙巳 แต่ซินแสที่ตั้งดวงปาจื่อจะบอกว่า ปี 丙午 มาถึงแล้ว

ทั้งสองคนพูดถูก

เพียงแต่นับปีจากคนละดวง

สองวันขึ้นปีใหม่นี้อยู่คู่กันมานาน และชื่อที่เราใช้ในวันนี้ก็สลับที่กันมาแล้วครั้งหนึ่ง นักคติชนวิทยาชาวจีนอธิบายว่า ตลอดหลายราชวงศ์ วันแรกของเดือนอ้ายคือวันปีใหม่ ส่วนคำว่า ชุนเจี๋ย (春節) หรือเทศกาลฤดูใบไม้ผลิ ใช้เรียกวันลี่ชุน วันบูชาเทพฤดูใบไม้ผลิ วันตีวัว และวันขอพรให้ข้าวเต็มนา จนกระทั่งปี 1913 รัฐบาลสาธารณรัฐจึงกำหนดให้วันแรกของเดือนอ้ายเป็นวันชุนเจี๋ย

ตรุษจีนที่เราฉลองกันทุกปีจึงใช้ชื่อที่ยืมมาจากลี่ชุน

ปีหนึ่งมีสองประตู ประตูหนึ่งเปิดตามดวงจันทร์ อีกประตูหนึ่งเปิดตามดวงอาทิตย์

ฤดูใบไม้ร่วงในเดือนกรกฎาคม

ในบทที่แล้ว เราทิ้งคำถามไว้ข้อหนึ่ง

บันทึกชุนชิวของแคว้นหลู่เรียกวันที่ดวงอาทิตย์ดับว่า ฤดูใบไม้ร่วง เดือนเจ็ด แต่นักดาราศาสตร์บอกว่าวันนั้นคือกลางเดือนกรกฎาคม ซึ่งเป็นกลางฤดูร้อน

คำตอบอยู่ที่คำถามง่าย ๆ ข้อหนึ่ง ปีเริ่มที่เดือนไหน

ตำราจีนโบราณเล่าว่า สามราชวงศ์แรกเริ่มปีไม่ตรงกัน ราชวงศ์เซี่ยเริ่มปีที่เดือนกิ่งดิน 寅 ราชวงศ์ซางเริ่มที่เดือน 丑 และราชวงศ์โจวเริ่มที่เดือน 子 ซึ่งเป็นเดือนที่มีเหมายัน คนจีนเรียกเรื่องนี้ว่า สามต้นปี (三正)

นักวิชาการยุคนี้ยังไม่แน่ใจว่าทั้งสามแบบเคยใช้จริงตามที่ตำราเล่าหรือไม่ แต่วันที่ในบันทึกของแคว้นหลู่เองเป็นหลักฐาน เมื่อเดือนเจ็ดของแคว้นหลู่ตรงกับกลางเดือนกรกฎาคม ปีของแคว้นหลู่ก็ต้องเริ่มราวเดือนเหมายัน ตามแบบที่ตำราเรียกว่าต้นปีของโจว ซึ่งเร็วกว่าปฏิทินที่เราใช้ทุกวันนี้สองเดือน เดือนเจ็ดของแคว้นหลู่จึงตกอยู่ราวเดือนมิถุนายนถึงกรกฎาคม และฤดูก็เลื่อนตามเดือนไปด้วย

กลางเดือนกรกฎาคมจึงกลายเป็นฤดูใบไม้ร่วงบนแผ่นไม้ไผ่ของผู้บันทึกแห่งหลู่

แม้แต่เรื่องนี้ ปราชญ์จีนก็ยังเถียงกันมาเกือบพันปี ตั้งแต่สมัยซ่ง มีผู้เห็นว่าขงจื่อเปลี่ยนชื่อฤดูในชุนชิวเอง มีผู้เห็นว่าเปลี่ยนแต่ชื่อฤดู ไม่ได้เปลี่ยนเลขเดือน และมีผู้เห็นว่าขงจื่อไม่ได้เปลี่ยนอะไรเลย บันทึกเป็นไปตามปฏิทินของแคว้นหลู่ทุกประการ

ที่น่าสนใจคือ ขงจื่อเองเคยพูดถึงปฏิทินไว้

เมื่อศิษย์คนโปรดชื่อเหยียนเยวียนถามว่าควรปกครองบ้านเมืองอย่างไร ขงจื่อตอบเป็นข้อ ๆ และข้อแรก คือ 行夏之時 ให้ใช้ฤดูกาลของราชวงศ์เซี่ย

ขงจื่อเกิดในแคว้นหลู่ แคว้นที่เริ่มปีกลางฤดูหนาว แต่เขากลับเลือกปฏิทินที่เริ่มปีเมื่อฤดูใบไม้ผลิใกล้มาถึง

เราไม่รู้ว่าเขาเลือกด้วยเหตุผลใด คัมภีร์ไม่ได้บอกไว้ แต่สี่ร้อยปีต่อมา ในปี 104 ก่อนคริสตกาล จักรพรรดิฮั่นอู่ตี้ประกาศใช้ปฏิทินไท่ชู (太初曆) และกลับไปเริ่มปีที่เดือน 寅 แบบราชวงศ์เซี่ย ราชวงศ์ต่อมาเกือบทั้งหมดถือตามนี้ เว้นช่วงสั้น ๆ ไม่กี่ครั้ง เช่นสมัยพระนางบูเช็กเทียน ที่หันกลับไปใช้ต้นปีแบบโจวอยู่ราวสิบปี

ทุกครั้งที่คนจีนทั่วโลกจุดประทัดรับตรุษ พวกเขากำลังทำตามคำตอบที่ขงจื่อให้ศิษย์ไว้เมื่อสองพันห้าร้อยปีก่อน

แม้คนส่วนใหญ่จะไม่รู้ตัวก็ตาม

ฟ้าที่ลงมาถึงนา

ปฏิทินจันทรคติบอกวันพระ วันไหว้ และวันตรุษได้ดี แต่บอกชาวนาได้ไม่ดีนัก

เดือนอ้ายของปีหนึ่งอาจเริ่มปลายเดือนมกราคม อีกปีหนึ่งอาจเริ่มกลางเดือนกุมภาพันธ์ ถ้าชาวนาหว่านข้าวตามเลขเดือน เขาอาจหว่านเร็วหรือช้าไปเกือบหนึ่งเดือน

คนจีนจึงแบ่งปีของดวงอาทิตย์ออกเป็นยี่สิบสี่ช่วง ช่วงละราวสิบห้าวัน แต่ละช่วงมีชื่อที่บอกสิ่งที่เกิดขึ้นบนผืนดิน ลี่ชุน ฤดูใบไม้ผลิเริ่ม ฝนน้ำ แมลงตื่น ไปจนถึงหิมะเล็ก หิมะใหญ่ และหนาวใหญ่ คนจีนเรียกช่วงเหล่านี้ว่า เจี๋ยชี่ (節氣) เล่มนี้เรียกว่า สารทฟ้า

สารทฟ้าทั้งยี่สิบสี่ไม่ขึ้นกับดวงจันทร์เลย มันตามดวงอาทิตย์ จึงตรงกับฤดูทุกปี ปี 2016 ยูเนสโกขึ้นทะเบียนสารทฟ้าทั้งยี่สิบสี่เป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติ ในฐานะความรู้เรื่องเวลาที่มนุษย์สร้างขึ้นจากการเฝ้าดูการเดินของดวงอาทิตย์

สารทฟ้าไม่ได้หยุดอยู่ที่นา

ตำราแพทย์จีนเล่มเก่าที่สุด ซู่เวิ่น (素問) มีบทหนึ่งว่าด้วยการใช้ชีวิตตามสี่ฤดู ฤดูใบไม้ผลิให้ตื่นเช้า ฤดูหนาวให้นอนเร็ว แล้วตื่นสาย จนกว่าแสงแดดจะมาถึง (早臥晚起，必待日光)

สองพันปีก่อนจะมีนาฬิกาปลุก ร่างกายของคนก็ถูกขอให้ตั้งเวลาตามดวงอาทิตย์อยู่แล้ว

วันที่เขียนบทนี้ คือวันเดียวกับวันที่เขียนบทที่แล้ว วันที่ 14 พฤศจิกายน 2026 ยังชื่อ 壬辰 และอยู่ในสารทฟ้า ลี่ตง (立冬) ฤดูหนาวเริ่ม ซึ่งมาถึงเมื่อบ่ายวันที่ 7 พฤศจิกายน อีกแปดวัน สารทฟ้าหิมะเล็ก (小雪) จะมาถึง

ในประเทศไทย ไม่มีหิมะให้เห็น

แต่ชื่อของสารทฟ้ายังเดินมาถึงเราทุกปี บนปฏิทินจีนที่แขวนอยู่ในบ้านคนไทยเชื้อสายจีนหลายบ้าน

ดวงจันทร์บอกวันไหว้ ดวงอาทิตย์บอกวันหว่าน

ปีใหม่ของคนไทย

คนไทยไม่ได้ต่างจากคนจีนในเรื่องนี้ เรามีวันขึ้นปีใหม่มาแล้วหลายวัน

บทความในนิตยสารศิลปวัฒนธรรมเล่าว่า ราษฎรไทยในสมัยก่อนนับปีใหม่ที่ขึ้นหนึ่งค่ำ เดือนอ้าย ขณะที่ราชสำนักนับปีใหม่ที่วันสงกรานต์ตามแบบพราหมณ์ ในสมัยรัชกาลที่ 4 และรัชกาลที่ 5 ทางราชการถือขึ้นหนึ่งค่ำ เดือนห้า เป็นวันขึ้นปีใหม่ตามปีนักษัตร

ต่อมาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2432 รัชกาลที่ 5 ให้วันที่ 1 เมษายนเป็นวันขึ้นปีใหม่

แล้วในปี พ.ศ. 2483 รัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงคราม ย้ายวันขึ้นปีใหม่มาเป็นวันที่ 1 มกราคม ตามแบบสากล

ผลคือ ปี พ.ศ. 2483 มีเพียงเก้าเดือน เริ่มวันที่ 1 เมษายน จบวันที่ 31 ธันวาคม และเดือนมกราคมถึงมีนาคมของปี พ.ศ. 2484 ไม่เคยมีอยู่จริง

ในบทแรก เราเห็นยุโรปข้ามสิบวัน ในบทนี้ ประเทศไทยข้ามสามเดือน

แต่ไม่มีครั้งใดเลยที่ชื่อของวันแบบหกสิบคู่ถูกข้าม

เรื่องนี้มีผลกับผู้อ่านโดยตรง ในบทที่ 1 เราใช้นักษัตรปีเกิดที่คุณรู้อยู่แล้ว เป็นครึ่งหลังของชื่อปี ทางลัดนั้นถูกต้องสำหรับคนส่วนใหญ่ แต่นักษัตรที่คนไทยรู้จัก อาจเปลี่ยนคนละวันกับปีของปาจื่อ

ปาจื่อเปลี่ยนปีที่ลี่ชุน ต้นเดือนกุมภาพันธ์ ส่วนปฏิทินไทยในแต่ละยุคเปลี่ยนนักษัตรตามเกณฑ์ของตน บางเกณฑ์อยู่ห่างจากลี่ชุนหลายสัปดาห์

ถ้าคุณเกิดระหว่างต้นเดือนมกราคมถึงกลางเดือนเมษายน ลองถามตัวเองว่า นักษัตรที่คุณรู้มาจากปฏิทินแบบไหน ท้ายบทมีวิธีตรวจ

สองฤดูใบไม้ผลิในปีเดียว

กลับไปที่ฮุยโจวอีกครั้ง

ปี 丙午 ของหวังเจิ้นเซิงเป็นปีที่แปลกกว่าปีอื่น ปีจันทรคติปีนั้นมีเดือนอธิกมาส จึงยาวกว่าปกติ เริ่มวันที่ 25 มกราคม 1906 และจบในเดือนกุมภาพันธ์ 1907

ลี่ชุนครั้งแรกมาถึงต้นปี ในช่วงที่เขาตีวัว

ลี่ชุนครั้งที่สองมาถึงปลายปีเดียวกันนั้น ก่อนตรุษของปีถัดไปไม่กี่วัน และบันทึกประจำวันของเขาก็จดไว้ด้วย

ปีหนึ่งปีของดวงจันทร์ มีฤดูใบไม้ผลิของดวงอาทิตย์เริ่มต้นสองครั้ง

ไม่มีใครผิด ดวงจันทร์ไม่ได้ผิด ดวงอาทิตย์ก็ไม่ได้ผิด เพียงแต่ทั้งสองเดินคนละจังหวะ และมนุษย์เลือกจะฟังทั้งสอง

นี่คือสิ่งที่คนโบราณทำกับฟ้าที่จดไว้ พวกเขาไม่ได้เก็บมันไว้ในหอดูดาว พวกเขานำมันลงมาเป็นวันหว่าน วันไหว้ วันตรุษ วันตีวัว และเวลานอนของคนทั้งเมือง

หวังเจิ้นเซิงจดสิ่งเหล่านี้ไว้ในบันทึกส่วนตัว เขาไม่ได้จดไว้เพื่อประวัติศาสตร์ เขาจดไว้เพราะมันคือชีวิตประจำวัน

ชีวิตประจำวันที่ฟ้ากับดินเดินไปด้วยกัน

ปฏิทินคือข้อตกลงระหว่างคนกับฤดูกาล

เมื่อเวลาลงมาอยู่ในทุกบ้านแล้ว บางคนก็เริ่มถามคำถามที่ใหญ่กว่าเดิม ถ้าทุกวันมีชื่อ ทุกปีมีชื่อ และทุกฤดูมีจังหวะ แล้ววินาทีที่คนคนหนึ่งเกิด จะบอกอะไรเกี่ยวกับคนคนนั้นได้บ้าง บทหน้า เราจะพบขุนนางสมัยถังคนหนึ่ง ที่ทำให้กวีผู้ยิ่งใหญ่ที่สุดคนหนึ่งของยุคต้องเขียนถึงเขาบนแผ่นศิลาหน้าหลุมศพ

แต่ก่อนจะไป ขอให้คุณลองนึกถึงวันที่คุณเกิด

วันนั้นอยู่ฝั่งไหนของลี่ชุน

ถ้าคุณเกิดหลังตรุษจีน ทั้งดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ต่างบอกชื่อปีเดียวกัน

แต่ถ้าคุณเกิดในสัปดาห์ที่สองประตูยังเปิดไม่พร้อมกัน ปีเกิดของคุณก็มีสองชื่อ

ชื่อหนึ่งที่ญาติผู้ใหญ่ใช้ไหว้เจ้า และอีกชื่อหนึ่งที่เล่มนี้จะใช้อ่านดวงของคุณ

ท้ายบท

ลองทำ — ปีเกิดของคุณอยู่ฝั่งไหนของลี่ชุน

ปาจื่อเปลี่ยนชื่อปีที่ลี่ชุน ซึ่งตกในวันที่ 3, 4 หรือ 5 กุมภาพันธ์ของทุกปี (ตามเวลาประเทศไทย ตั้งแต่ ค.ศ. 1900 ถึง 2100)

1. ถ้าคุณเกิดระหว่าง 1 มกราคม ถึง 2 กุมภาพันธ์ ชื่อปีในดวงของคุณคือชื่อของปีก่อนหน้า ให้หาชื่อปีด้วยวิธีในบท 1 โดยใช้ปี พ.ศ. ลบหนึ่ง
2. ถ้าคุณเกิดระหว่าง 3 ถึง 5 กุมภาพันธ์ ต้องดูทั้งวันและเวลาเกิด ให้ตรวจกับแอป
3. ถ้าคุณเกิดตั้งแต่ 6 กุมภาพันธ์ เป็นต้นไป ชื่อปีในดวงของคุณคือชื่อของปีที่คุณเกิด
4. ถ้าคุณเกิดระหว่าง 3 กุมภาพันธ์ ถึงกลางเดือนเมษายน ให้เทียบนักษัตรที่คุณรู้ กับกิ่งดินของชื่อปีที่คุณหาได้ ถ้าไม่ตรงกัน แปลว่านักษัตรที่คุณรู้มาจากเกณฑ์อื่น

ตัวอย่าง · เด็กที่เกิดวันที่ 10 กุมภาพันธ์ 2026

• ลี่ชุนปี 2026 มาถึงวันที่ 4 กุมภาพันธ์ เวลาราวตีสามตามเวลาประเทศไทย
• ตรุษจีนปี 2026 คือวันที่ 17 กุมภาพันธ์
• ในปฏิทินจันทรคติ เด็กคนนี้เกิดปลายปี 乙巳
• ในดวงปาจื่อ เด็กคนนี้เกิดปี 丙午

ตรวจกับแอป (3 นาที)

1. เปิดแอปจริงใจ แล้วใส่วันที่ 3 กุมภาพันธ์ 2026 ดูคู่ในช่อง “ปี” ควรเป็น 乙巳
2. เปลี่ยนเป็นวันที่ 5 กุมภาพันธ์ 2026 คู่ในช่อง “ปี” ควรเปลี่ยนเป็น 丙午 ทั้งที่ตรุษจีนยังไม่มาถึง
3. ใส่วันเวลาเกิดของคุณ แล้วเทียบคู่ในช่อง “ปี” กับคำตอบในหัวข้อลองทำ
4. สังเกตช่อง “เดือน” ด้วย เดือนในดวงปาจื่อก็เปลี่ยนที่สารทฟ้า ไม่ได้เปลี่ยนที่วันแรกของเดือนจันทรคติ เรื่องนี้รอเราอยู่ในบท 13

เข้าใจผิดกันบ่อย

1. “ปีจีนเปลี่ยนวันตรุษจีน ดวงก็ต้องเปลี่ยนวันตรุษจีน” — ปฏิทินจันทรคติเปลี่ยนชื่อปีวันตรุษ แต่ปาจื่อเปลี่ยนชื่อปีที่ลี่ชุน ต้นเดือนกุมภาพันธ์ สองวันนี้ห่างกันได้หลายสัปดาห์
2. “ลี่ชุนเลื่อนไปมาเหมือนตรุษจีน” — ลี่ชุนตามดวงอาทิตย์ จึงตกในวันที่ 3–5 กุมภาพันธ์เสมอ ตรุษจีนตามดวงจันทร์ จึงเลื่อนได้ตั้งแต่ 21 มกราคม ถึง 20 กุมภาพันธ์
3. “คำว่าชุนเจี๋ยหมายถึงตรุษจีนมาแต่เดิม” — ตลอดหลายราชวงศ์ ชุนเจี๋ยหมายถึงวันลี่ชุน รัฐบาลจีนเพิ่งให้คำนี้หมายถึงวันแรกของเดือนอ้ายในปี 1913
4. “ปฏิทินจีนเริ่มปีที่เดือนเดียวกันมาตลอด” — ตำราเล่าถึงสามต้นปีของเซี่ย ซาง และโจว ปฏิทินที่เราใช้ทุกวันนี้กลับไปใช้ต้นปีแบบเซี่ยในปี 104 ก่อน ค.ศ.
5. “นักษัตรไทยเปลี่ยนวันเดียวกับปาจื่อ” — ปฏิทินไทยแต่ละยุคเปลี่ยนนักษัตรตามเกณฑ์ของตน คนที่เกิดช่วงกุมภาพันธ์ถึงเมษายนจึงต้องตรวจให้ดี

บันไดของเล่ม

ขั้นที่ 1 · ก่อนจะอ่านเวลา เราต้องรู้จักชื่อของเวลา

ขั้นที่ 2 · เมื่อวันมีชื่อ ฟ้าก็ถูกจดได้

ขั้นที่ 3 · เวลาที่จดไว้บนฟ้า ถูกนำลงมาใช้บนดิน

• ปีหนึ่งมีสองต้นปี วันแรกของเดือนอ้ายตามดวงจันทร์ และลี่ชุนตามดวงอาทิตย์
• ปาจื่อนับปีจากลี่ชุน ซึ่งตกในวันที่ 3–5 กุมภาพันธ์
• สารทฟ้ายี่สิบสี่ช่วงตามดวงอาทิตย์ จึงตรงกับฤดูทุกปี และปาจื่อใช้สิบสองช่วงเปิดเดือน
• ปฏิทินที่เราใช้เริ่มปีแบบเซี่ยตั้งแต่ปี 104 ก่อน ค.ศ. ตามคำที่ขงจื่อเคยแนะไว้
• ไทยเคยมีวันขึ้นปีใหม่หลายแบบ นักษัตรที่คนไทยรู้จึงอาจไม่ตรงกับปีในดวงสำหรับคนที่เกิดต้นปี

ทดสอบตัวเอง

1. ซือหม่าเชียนบอกว่าวันใดคือต้นปีของผู้ปกครอง และวันใดคือจุดเริ่มของสี่ฤดู
2. เด็กที่เกิดวันที่ 10 กุมภาพันธ์ 2026 มีชื่อปีในดวงปาจื่อว่าอะไร
3. ทำไมชุนชิวจึงเรียกกลางเดือนกรกฎาคมว่าฤดูใบไม้ร่วง
4. ปฏิทินไท่ชูของฮั่นอู่ตี้ เปลี่ยนอะไรที่ยังมีผลกับเราถึงทุกวันนี้
5. ปี พ.ศ. 2483 มีกี่เดือน เพราะอะไร

เฉลย

แหล่งอ้างอิง